Tel: 0039 123 45 789 | Skype: info@domain.it

We're Coming Soon

We are working very hard on the new version of our site. It will bring a lot of new features. Stay tuned!


days

hours

minutes

seconds

Subscribe to our newsletter

Sign up now to our newsletter and you'll be one of the first to know when the site is ready:

Copyright © नवराज बुढा | Powered By Blogger | Published By Gooyaabi Templates
Design by AZMIND | Blogger Theme by NewBloggerThemes.com

कृती समिक्षा




- ललिजन रावल

गजलको उठान प्रेम-प्रणय र शृङ्गारको भावभूमिमा भएको हो भन्ने कुरामा कुनै विवाद छैन । तर समाजको विकासक्रमसँगै यस हार्दिक, संक्षिप्त र कोमल विधाले युगबोध, आम मानिसका सुख-दुख र सामाजिक परिवर्तनहरूलार्इर्र्आत्मसात गर्दै गयो । त्यसैको फलस्वरूप गजल राजा महाराजाहरूका दरबार र तवायफहरूका कोठीहरूबाट मुक्त भएर जनजनका हृदय र मस्तिष्कमा बस्न पुगेको छ । यस तथ्यप्रति आँखा चिम्लिदै अझै पनि गजललार्इर्र्अर्धसभ्य काव्य रूप, सामन्ती समाजको अङ्ग र केवल आत्मीयताको चमत्कार मात्र हो भन्नेहरूको कमी छैन् । उर्दू, हिन्दीमा मात्र होइन नेपाली भाषामा पनि आफ्नो र्सार्थक यात्राका
क्रममा विभिन्न बान्कीहरूसँगै व्यापक सामाजिकीकरण र साँस्कृतिकीकरणसहित गजल स्थापित भइसकेको छ । यसै कुराको प्रमाणको रूपमा गजलकार भगवती बस्नेतको प्रस्तुत गजलकृति 'रहर भो जिन्दगी' लार्इर्र्लिन सकिन्छ ।
भगवती बस्नेत नेपाली गजलमा एक नयाँ नाम हो । तर भगवतीका गजलहरू पढ्दा उनका प्रशस्त प्रौढता झल्किन्छ । यो प्रौढता विषयको चयनदेखि लिएर संरचनाप्रतिको सजगता र सचेततासम्ममा देखा पर्छ । गजलका बारेमा चर्चा हुँदा सधैँ दुइ कुरा उठने गर्छन्, पहिलो हो- गजलमा भाव पक्ष बलियो हुनुपर्छ र यसको संरचना वा रूप गौण हो, त्यसैले संरचना नमिले पनि हुन्छ र दोस्रो कुरा हो- गजलको व्याकरण वा संरचना प्राथमिक कुरा हो त्यसैले भाव पक्ष गौण हो । तर हामीले बुझ्नुपर्ने मूल कुरा के हो भने भाव जतिसुकै उत्कृष्ट वा शाश्वत भए पनि
गजल संरचनाभित्र आवद्ध छैन भने त्यो रचना अरू कुनै विधा होला तर गजल हुन सक्दैन । अर्को कुरा रदिफ-काफिया र लयसहित गजलको सम्पर्ूण्ा संरचनात्मक पद्धतिको निर्वाह त भएको छ तर त्यसमा मन-मस्तिष्कलार्इर्र्छुनसक्ने भावको चमत्कार छैन भने रूप मात्र मिलेको त्यस गजलको पनि कुनै अर्थ हुन्न । त्यसैले गहिरो भाव वा विषय सम्पर्ूण्ा सौर्न्दर्यसहित गजलमय भएर अभिव्यक्त हुनु जरुरी छ । यस अर्थमा गजलकार भगवती बस्नेतको गजलकारिता यस कुरातर्फगम्भीरतापर्ूवक उन्मुख छ ।
मानिस जीवन-मृत्यु, सुख-दुख र आशा-निराशाको वृत्तभित्र सधैँँ घुमिरहन्छ । र सधै सङ्र्घष्ा चलिरहन्छ जीवन मृत्युबीच, सुख-दुखका बीच र आशा निराशाका बीच । मानिस दुखहरूसँग लड्दै सामाजिक सुख वा न्याय प्राप्तिका निम्ति क्रियाशील रहन्छ, निराशाहरूलार्इर्र्टेक्दै आशालार्इर्र्जगाइरन्छ र कर्म तथा सिर्जनाद्वारा उसले मृत्युलार्इर्र्पनि जित्छ र अमर बन्छ । यी र यस्तै-यस्तै भाव र सर्न्दर्भहरू प्रत्येक स्रष्टाका सिर्जनामा बारम्बार फरकपन र मौलिकताका साथ अभिव्यक्त हुने गर्छन् ।
गजलकार भगवती बस्नेतका गजलहरूको अध्ययन गर्दा उनका गजलमा विविध विषय र भावको अभिव्यक्ति भएको पाइन्छ, जसले गर्दा उनका गजलहरू विषयगत एकरसताको दोषबाट मुक्त छन् । शिल्प-शैलीका दृष्टिकोणले पनि उनका गजलहरूले विविध बान्कीहरू प्रस्तुत गरेका छन् र विविध लयहरूलार्इर्र्आत्मसाथ गरेका छन् । नेपाली गजलमा सबैभन्दा लोकप्रिय लयको रूपमा चौध अक्षरी र सोह्र अक्षरी लयविधान बहुप्रचलित छ । यी लयहरूको प्रयोगका साथै गजलकार भगवतीले आठ अक्षरी -४+४), एघार अक्षरी -४+२+३+२), बाह्र अक्षरी -३+३+३+३) र तेह्र अक्षरी -४+४+२+३) जस्ता लयविधानहरूको प्रयोग गरेकी छिन् । जस्तै ः
जानी जानी रुन्छ मान्छे
अनि एक्लै हुन्छ मान्छे
-आठ अक्षरी)
अजम्बरी माया छुर्टाई आएँ
मनभरि व्यथा लुकाई आएँ
-एघार अक्षरी)
रुझेको परेली तरेर जानुभो
मनमा तिर्सना भरेर जानुभो
-बाह्र अक्षरी)
परदेश टेकेपछि गाउँ सम्भिmएँ
तिमीलार्इर्र्भेटेपछि गाउँ सम्भिmएँ
-तेह्र अक्षरी)
यसरी लयमा विविधता दिन खोज्दै नयाँ लयहरूको खोजी गर्ने कोसिस गजलकार बस्नेतले गरेको देखिन्छ । गजलका आधारभूत संरचनात्मक तत्वहरूतिर विशेष दृष्टि पुर्‍याउन उनले गरेको प्रयासको पनि प्रशंसा गर्नैपर्छ । तर गजल विधाको कोमलता, संक्षिप्तता र हार्दिकतालार्इर्र्शुक्ष्मरूपमा ग्रहण गरेर यस विधाको विशिष्ट सौर्न्दर्यलार्इर्र्मुखर गर्नतिर हरेक गजलस्रष्टाले निरन्तर प्रयासरत रहुनपर्छ । किनकि सौर्न्दर्यको कुनै सीमा हुँदैन, सौर्न्दर्यका नयाँ-नयाँ क्षितिजहरूको उद्घाटनतिर उन्मुख हुनर्ुपर्छ ।
गजलकार बस्नेतका गजलहरूले जीवनका सबै पाटाहरू र समाजका विविधताहरूलार्इर् र्र्स्पर्श गरेका छन् । हरेक स्रष्टाले जिन्दगीलार्इर्र्आ-आफ्नै दृष्टिकोणले अभिव्यक्त गरेका छन् । गजलकार भगवतीका गजलहरूमार्फ जिन्दगी यसरी फरक-फरक रङ्गमा व्यक्त भएको छ ।
सधै भरि आफ्नो वशमा नहुने यो घामपानी
सुखदुःख जेलिएको अनौठो छ जिन्दगानी ।

जित्न खोज्दा खोज्दै पनि हारेको जिन्दगी
दुःख दर्द वेदनाले बारेको जिन्दगी ।

जिन्दगीमा सुख दुःख कैले वारि कैले पारि
कैले पुग्ने होला हामी गन्तव्यको हाराहारी ।

गजलकार भगवती स्वयम् परदेशमा भएकोले होला उनका केही गजलमा परदेशिनुको पीडा र आफ्नो मातृभूमि र गाउँ-ठाउँप्रतिको प्रेम र सम्झना जीवन्तरुपमा अभिव्यक्त भएको छ -
परदेशमा बिझाएको कहर यो जिन्दगी
सुख खोज्दै भौतारिने रहर भो जिन्दगी ।

परदेश टेकेपछि गाउँ सम्भिmएँ
तिमीलार्इर्र्भेटेपछि गाउँ सम्भिmएँ ।

परदेशमा घर सम्झेर रुँदा
सोच्दै छु म शिर झुकाई आएँ ।

यसका साथै परदेशबाट आफ्नो राष्ट्र र संस्कार-संस्कृत्रि्रतिको अगाध आस्था उनका गजलमा यसरी पोखिएको छ-
राष्ट्रियता, राष्ट्रभूमि सधै प्यारो मेरो निम्ति
जहाँ छु म मातृभूमि सम्भिmएर बाँचेकी छु ।

सकारात्मक परम्परा मनभरि साँचेकी छु
विछोडको चोट भुली सिर्जनामा हाँसेकी छु ।

सप्तरङ्गी रङ्ग बोकी आयो पर्व होली हाम्रो
माया प्रेम सद्भावको बनाउँ एकै टोली हाम्रो ।

समाजलार्इर्र्नियाल्ने क्रममा गजलकारका आँखा ती ममतामयी आमाहरूमाथि पर्दछन, जसले आफ्ना सन्तानहरूको सुखको निम्ति आफ्नो सुख बलिदान गरेकी हुन्छिन् र यस्तो शेर जन्मिन्छः
सन्ततिको सुख देख्न आफ्नो सुख हर्छिन् आमा
दुःख दर्द ममताको आँचलले भर्छिन् आमा ।

यसका साथै नारी-मुक्ति आन्दोलनमा आफूलार्इर्र्सिर्जनामार्फ् समाहित गर्दै गजलकार यस्तो भावना पोख्छिन ः
रूढिवादी पिँजडामा लुक्नुहुन्न अब नारी
पुराना ती संस्कारमै झुक्नुहुन्न अब नारी ।

सभ्यता र सरलताको खोल ओडेको आजको समाजको जाली र स्वार्थी मानिस र उसको नियतको चित्रण यस गजलकृतिमा यसरी भएको छ ः
हर्ेदा सभ्य सरल तर भित्र खाली हुन्छ मान्छे
जति जति सोझो ठान्यो उति जाली हुन्छ मान्छे ।

आफ्नो स्वार्थ पूरा गर्न
जालै जाल बुन्छ मान्छे ।

एउटा गल्ति छुपाउन लाखौँ गल्ती गर्छ मान्छे
खन्छ खाल्डो र्व्यर्थ आफै भुमरीमा पर्छ मान्छे ।

स्वाभिमानको रक्षा, कर्ममा विश्वास र उन्मुक्तिको चाहना जस्ता कुराहरूमा गजलकारको सचेत मस्तिष्कले सोच्न यसरी भ्याएको छ ः
झुण्डिएर मर्छरु झुक्नुपर्छ भने
स्वाभिमान गुमाएर चुक्नुपर्छ भने ।

जेलिएको हुन्छ भाग्य पौरखले गोड्नुपर्छ
सङ्र्घष्ाका पहाडहरू साहसले फोड्नुपर्छ ।

झरिपछिको आकाश झैँ खुलेर बाँच्न सकुँ म
अनगिन्ती काँडाबीच फुलेर बाँच्न सकुँ म ।

यसरी एक चेतनशील स्रष्टाले आफ्ना गजलहरूमार्फ् आफूले भोगेको समय र समाजको विविध अभिव्यक्ति दिएकी छिन् । मानव मनभित्र प्रेम र प्रणयका भावहरू उठ्नु पनि त्यत्तिकै स्वाभाविक कुरा हो । तर प्रेमको नाममा अश्लिल र नग्नता पर््रदर्शन गर्नु भने गजलीय मर्यादा होइन । प्रेमलार्इर्र्श्लील र शिष्टतापर्ूवक अभिव्यक्त गर्दा त्यसले प्रत्येक हृदयमा चोखो प्रेमिल भावको सञ्चार गरिदिन्छ । गजलकार भगवती बस्नेतका प्रेमाभिव्यक्तिमा यस्तै पवित्र प्रेम र र्समर्पण भाव झल्किन्छ ः
त्रि्रो माया पाएँ भने संसार त्यही मेरो लागि
बसन्तको हरियाली बहार त्यही मेरो लागि ।

अँधेरीमा कर्ुर्दैछु म जूनसँगै आउँछौ भन्दै
म त त्रि्रो छाया न हुँ चोखो माया लाउनु सधैँ ।

अति याद आउँछ त्रि्रो नदेखेको धेरै भयो
लजालु त्यो मुहार त्रि्रो नहेरेको धेरै भयो ।

मायामा सधैँ सफलता प्राप्त हुँदैन । मिलनसँगै विछोड, संयोगसँगै वियोग र विश्वाससँगै धोका पनि हुने गर्छ । यस्ता क्षणहरूबाट आहत भएकाहरूको भावना गजलकार बस्नेतले यसरी मुखर गरेकी छिन
झुटो रैछ पिरती यो नलाएकै जाती
दुःखी पार्ने याद त्रि्रो नआएकै जाती ।

सक्छौ भने फिर्ता देऊ अतीतका पलहरू
धेरै गर्‍यौ जिन्दगीमा नमीठा ती छलहरू ।

भगवती बस्नेतका गजलहरूमा यसरी वैयक्तिक प्रेम र विछोडका भावहरूको अभिव्यक्ति त भएको छ नै ! तर उनले वैयक्तिकतालार्र्र्सामाजिकतामा रूपान्तरण गर्ने प्रयास पनि गरेकी छन् । यस्तै भावको एक शेर यस्तो छ -
माया मात्र सधै कहाँ धोका पनि साँची हेर
आफ्नै मात्र दुःख देख्छौ अरूका पनि जाँची हेर ।

यसरी नेपाली गजल संसारमा एक निकै आशालाग्दो स्रष्टाको उदय भएको छ । नेपाली साहित्यमै नारी स्रष्टाहरूको न्यून उपस्थिति भएको स्थितिमा भगवती बस्नेतको यस उपस्थितिले म अत्यन्तै हषिर्त छु । त्यसमा पनि नेपाली साहित्यमा एउटा गजलकारका रूपमा उनको प्रवेशले म झनै सुखी छु । आफ्नो गजल यात्रालार्इ र्र्निरन्तरता दिँदै थप गम्भीरतासहित उनी साधनारत रहने छिन् र हामीले उनीबाट सुन्दरतम् गजलहरू प्राप्त गर्दै जाने छौं भन्नेआशासहित यी नवागन्तुक गजलकारलाइ स्वागत गर्दै उज्वल भविष्यको कामना गर्दछु ।

_________________________________________________________

*भूमिकाबाट साभार
Bhagawati Basnet and Lalijan Rawal सँग
Powered by Blogger.

Stay Connected

Top Menu

Travel

Viral

Popular Posts

Fashion

Hot News

Contact Form

Name

Email *

Message *

top_rightads

Sidebar Ads